Hoe wordt katoen tot stof verwerkt?

Door de Quiesco Redactie

Katoen is een van de meest gebruikte textielmaterialen ter wereld: kleding, beddengoed, industriële toepassingen. Ook in onze ergonomische oplossingen — hoofdkussens, matrassen, kussenslopen — zit katoen.

Maar hoe wordt een katoenbol eigenlijk een laken? In vijf stappen, en elke stap bepaalt mee hoe de stof uiteindelijk aanvoelt.

---

Het productieproces van katoen

Stap 1: oogsten

Katoen wordt wereldwijd geteeld; de grootste producenten zijn de Verenigde Staten, India en China. De plant groeit in struikvorm en heeft grote, witte bloemen. Na de bloei ontstaan zaadbollen, en in die bollen zitten de katoenvezels. Die bollen worden geplukt.

Stap 2: garen spinnen

De geplukte vezels worden schoongemaakt: zaaddelen en vuil eruit. Daarna worden ze tot garen gesponnen, door de vezels in elkaar te draaien tot sterkere draden. Afhankelijk van de gewenste kwaliteit en textuur gebeurt dat op verschillende manieren.

Stap 3: weven of breien

Het garen wordt geweven of gebreid. Bij weven kruisen de draden elkaar loodrecht, wat een stevige en duurzame stof geeft. Bij breien worden de draden in elkaar gehaakt, wat juist een zachte, rekbare stof oplevert. Beide methodes hebben hun toepassing.

Stap 4: verven

De stof gaat in verfbaden, waarbij temperatuur en verfmengsel nauwkeurig worden geregeld zodat de kleur gelijkmatig over de stof verdeeld raakt.

Stap 5: afwerken

Tot slot wordt de stof afgewerkt: krimpen (zodat hij dat later in de was niet meer doet), strijken, en soms een coating om hem waterafstotend te maken.

---

Katoen en beddengoed

Het klinkt als een eenvoudig proces, maar er komen flink wat vaardigheden en technologie bij kijken.

Voor beddengoed is katoen een uitstekende keuze, en dat komt vooral door één eigenschap: het neemt vocht op en laat het weer verdampen. Je geeft 's nachts vocht af, en katoen voert dat af in plaats van het vast te houden. Dat is precies waarom je op polyester sneller klam ligt. Daarbij is katoen hypoallergeen en veroorzaakt het minder snel allergische reacties dan synthetische materialen.

---

Veelgestelde vragen over katoen

Hoe ziet de katoenplant eruit?

Een struikachtige plant met brede, drielobbige bladeren en zaden in bollen. Elk zaad is omgeven door donzige, witte vezels.

Is katoen ademend?

Ja. Katoenen textiel is ademend en niet-allergeen, waardoor kleding en beddengoed van katoen comfortabel aanvoelen op de huid.

Waarom zitten er zwarte puntjes op mijn katoenen laken of hoes?

Op onbewerkte katoen zie je die vaak. Het zijn plantenresten: stukjes blad van de katoenplant. Er bestaan verschillende kwaliteiten katoen, waarbij de duurdere vezels doorgaans minder van die deeltjes bevatten.

Katoen is nu eenmaal een natuurproduct. Het groeit in de natuur en niet in een fabriek, en variatie hoort daarbij. Voor de oogst proberen katoenboeren zoveel mogelijk bladeren te verwijderen, maar honderd procent lukt nooit. Bij het plukken komen kleine stukjes blad en schors mee de machine in. Een deel daarvan wordt eruit geblazen, maar alles verwijderen is ondoenlijk.

Links: geoogste katoenbollen. Rechts: onbewerkte geweven katoen.

Daarna gaat de katoen naar een egreneermachine, waar de zaden uit de pluis worden gehaald. In die fase wordt nog meer plantenrest verwijderd. Tegelijk wil je de pluis niet te lang laten draaien, want dan vermindert de kwaliteit van de vezel — het is dus een afweging.

Textielfabrieken kiezen vervolgens zelf of ze nog verder gaan om die laatste deeltjes weg te halen. Voor sommige stoffen is die variatie prima. Voor lakens wordt vaak bewust een ongebleekt product verkocht, juist omdat dat een natuurlijker gevoel geeft.

Is katoenen stof elastisch?

Nauwelijks. Vergeleken met andere vezels is de elasticiteit van katoen laag, en dat is meteen de reden waarom onbehandelde katoenen stoffen zo makkelijk kreuken.

Dat komt door de kristallijne structuur van de vezel. Vezels met goede elasticiteit — wol, polyester — houden hun vorm en herstellen van kreuken. Katoen doet dat niet: het rekt niet makkelijk, veert niet terug en gaat na verloop van tijd uitlubberen.

Tabel 1. Bron: High-Performance Apparel, p. 79.

De tabel toont de sterkte (tenacity) en de rekbaarheid (elongation) van verschillende vezels. Rekbaarheid is een maat voor de veerkracht, uitgedrukt als procentuele rek op het breekpunt. De sterkte van katoen is gemiddeld, maar de rek van 3 tot 7% is extreem laag vergeleken met polyester, acryl, nylon en wol. Katoenvezels rekken dus moeilijk en vervormen blijvend zodra ze wel worden uitgerekt.

Daarom heeft pure katoen weinig stretch, en daarom vind je in sport- en werkkleding — waar bewegingsvrijheid juist een eis is — bijna altijd een percentage elastaan. Ook onze elastische kussensloop combineert 95% katoen met 5% elastaan: het comfort en vochtregulerend vermogen van katoen, met genoeg rek om strak om het kussen te blijven zitten.

---